Δυο ποιητές για μια χρονιά

Δεν ξέρω τι με έπιασε αλλά στο τέλος αυτής της χρονιάς πλησίασα τα ράφια με τους ποιητές. Ίσως ήταν οι ενοχές. Ότι γεμίζουν τα μυαλά μας με άχρηστες κουβέντες και χάνουμε τις σκέψεις μας. Αλλά και από τους ποιητές τι περίμενα να βρω; «Τι να σου πουν και οι ποιητές» που έλεγε και το τηλεοπτικό τρέιλερ. 

«Προσκυνήσαμε το χρήμα και τώρα ήρθε ο λογαριασμός»

Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ

Μια φορά το μήνα την έβλεπα στο στέκι της ανάμεσα στα Εξάρχεια και το Κολωνάκι. Μόνη της μπροστά σε ένα τραπεζάκι. Έρχονταν οι φίλες της, έπιναν καφέ, έφευγαν. Πού και πού κανένας νεαρός που την αναγνώριζε έσκυβε και της έλεγε κάτι στο αυτί και αυτή έλαμπε από χαρά. Εδώ και λίγους μήνες την έχασα. Στο σπίτι της στα Εξάρχεια την πόρτα την ανοίγει η Ρομίνα. Η κοπέλα που την βοηθάει. Εκείνη είναι μπροστά στο τραπεζάκι της. Βιβλία, σημειώσεις, ένα μπλε bic, ένα ποτηράκι ούζο, ένα μπουκαλάκι νερό. 

Σας έχασα. Τις κόψατε τις βόλτες;

  Τελείως. Αλλά μπορεί να γίνει ένα θαύμα και να περπατήσω ξανά. Ποιός ξέρει;

Εδώ μένατε πάντα, στα Εξάρχεια;

– Εδώ γεννήθηκα Μεταξά και Μεσολογγίου. Κάποτε πήγαινα με  τον άντρα μου στη Λεύκα, στην ταβέρνα. Αλλά δεν υπάρχει πια η αίσθηση της γειτονιάς. Τώρα ξέρω μόνο τη Μαρία που κάνει φωτοτυπίες. 

Απ’ τη ποίηση ζείτε; 

  Τρελάθηκες; Εδώ δεν ξέρω πως θα τελειώσω το μήνα. Ζω από τη σύνταξη, ένα χιλιάρικο ούτε, ευτυχώς δε μου την κόψανε. Εγώ ζούσα πάντα από μεταφράσεις, τώρα όμως κανένας εκδοτικός οίκος δεν κάνει μεταφράσεις. Και επίσης είχα και τα φιστίκια στο κτήμα της Αίγινας αλλά φέτος οι τιμές είναι τέτοιες που είναι να γελάς. 

Η βαφτισιμιά του Καζαντζάκη

– Ναι. Ο Καζαντζάκης ήτανε πολύ φίλος του πατέρα μου. Τον έλεγε «ο Ανατολίτης μου», γιατί ο πατέρας μου ήτανε απ’ τη Μικρά Ασία, απ’ τα Δαρδανέλια. 

Λέτε να φταίει κι ο Καζαντζάκης γι’ αυτό;

– Που ασχολήθηκα με την ποίηση; Ε μάλλον! 

Σας έβαλε το σωστό λάδι.

(γέλια)

– Ναι περίμενα πώς και πώς να τελειώσω το γυμνάσιο για να πάω στη Γαλλία, να σπουδάσω μαζί του. Αλλά ήμουνα πολύ άτυχη, γιατί πέθανε μερικούς μήνες πριν τελειώσω το γυμνάσιο. Πήγα όμως στη Γαλλία και έμεινα με την Ελένη Καζαντζάκη.

Και μετά τον Καζαντζάκη; 

– Ο Καβάφης ο Θεός μου. 

Κι αν πτωχική τη βρεις, η Ιθάκη δε σε γέλασε

Έτσι σοφός που έγινες, με τόση γνώση

ήδη θα το κατάλαβες οι Ιθάκες τι σημαίνουν

Ποιον στίχο πρέπει να κρατήσουμε από εσάς;

– Δεν ξέρω. Το τελευταίο μου βιβλίο έχει τίτλο «Η ανορεξία της ύπαρξης» και όταν τον είδα τυπωμένο, τότε κατάλαβα πως η ποίηση προλέγει αυτό που αισθάνεσαι. Είναι ακριβώς αυτό που αισθάνομαι, μια ανορεξία της ύπαρξης. 

Γράφετε: 

«Φόβος για την κατάρρευση της φύσης, του κορμιού, του κόσμου. Τώρα αντί να ουρλιάζει το μέσα “Τι ωραίος που είναι αυτός”, 

μια είναι η φωνή που κυριαρχεί: Πρόσεχε»

– Ναι. Είναι μέρος του εφιάλτη.

Έχει πάψει να ουρλιάζει το «μέσα»;

– Ουρλιάζει ‘’πρόσεχε’’. Μόνο. 

Ο έρωτας ήταν πάντα η αφορμή; 

– Η ποίηση ξεκινάει από μια πληγή πάντα. Και το ποίημα είναι η ουλή. 

Δηλαδή οι ποιητές είναι άνθρωποι που δε ζουν;

  Τι θα πει δε ζουν; Βεβαίως ζουν. 

Αυτές οι πληγές πώς δημιουργούνται;

  Από τη ζωή που ζουν!

Ή απ’ τη ζωή που δε ζουν; Μπορεί ένας χορτάτος να γράψει ποίηση;

– Συνηθίζουμε να νομίζουμε ότι δεν είναι πολύ πιθανό, αλλά εξαρτάται πώς χόρτασε και γιατί. Σε μένα ήρθαν όλα πολύ φυσικά. Και ο έρωτας και το τέλος του έρωτα. Και τώρα πρέπει να αντιμετωπίσω αυτό τον εφιάλτη που λέγεται γήρας. 

Γιατί εφιάλτης;

– Γιατί δεν ξέρεις τι έρχεται μετά. Είχα πάντοτε μια μεγάλη ανεξαρτησία. Και τώρα θέλω βοήθεια ακόμη και για να περπατήσω. Αυτό με πανικοβάλλει.

Τι σας λέει λοιπόν η εποχή;

  Η εποχή είναι τραγική. Τέτοια δε θυμάμαι να ‘χω ζήσει ούτε στα χρόνια της χούντας. 

Τότε ήξερες τον εχθρό

  Ακριβώς. 

(παύση)

Ξαφνικά βγήκα αληθινή. Ο καινούριος μονοθεϊσμός, το χρήμα! Κατανάλωση, χρήμα και τώρα ήρθε ο λογαριασμός.

Και πώς θα βγούμε από αυτό;

  Ξέρω ‘γω; Τι είμαι; Οικονομολόγος; Οι τελευταίοι που έχουνε λύση είναι οι ποιητές. 

Έχουν σωστά ερωτηματικά όμως

– Ναι, ίσως σ’ αυτό έχετε δίκιο. Τα οποία όμως είναι εκ φύσεως αναπάντητα. Δεν υπάρχουν απαντήσεις στα ερωτηματικά των ποιητών.

(παύση)

Οι άλλοι άνθρωποι που ασχολούνται με τη ζωή μας γιατί δεν έχουν λύσεις;

Γιατί δεν διαβάζουν ποίηση

– Πολύ ωραίο αυτό. Μακάρι να είχατε δίκιο.

Και δεν μπορούμε να πούμε αυτό που έλεγε ο Καζαντζάκης;

  «Δε φοβάμαι τίποτα, δεν ελπίζω τίποτα, είμαι ελεύθερος»; Καμιά φορά αναρωτιέμαι αν θα το έλεγε σήμερα. Γιατί νομίζω, ακόμα κι αν δε φοβάσαι, ακόμα κι αν δεν ελπίζεις, δεν είσαι ελεύθερος πλέον. Δεν εξαρτάται από εσένα η ελευθερία σου. 

 «Ό, τι μου λείπει με προστατεύει από ‘κείνο που θα χάσω». Έτσι είναι;

– Ναι.

Λένε αλήθεια τα ποιήματα ή είναι χρησμοί Πυθίας;   

– Η αλήθεια δεν είναι πάντα μονοσήμαντη. Ούτε αποκαλύπτεται αμέσως. Τα ποιήματα έχουνε μια προφητική διάσταση. Δηλαδή, πράγματα που έχω βάλει στα ποιήματα, τα συλλαμβάνω αργότερα σαν αλήθειες ζωής.  

«Χρωστάω τη σοφία μου στο φόβο» έχετε γράψει. 

– Ναι. Λέω στο ποίημα «Στον ουρανό του τίποτα με ελάχιστα»:

«Χρωστάω τη σοφία μου στο φόβο∙
πέταλα, αναστεναγμούς, αποχρώσεις
τα πετάω.
Χώμα, αέρα, ρίζες κρατάω
να φεύγουν τα περιττά λέω
να μπω στον ουρανό τού τίποτα
με ελάχιστα».

Περισσότερα
Φωτογραφίες
Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ
Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ